Het huidige pensioenstelsel heeft een aantal kwetsbaarheden. Pensioenfondsen maken beloftes over de hoogte van het pensioen na pensioendatum, die bij tegenvallende resultaten mogelijk niet kunnen worden waargemaakt. Ook maakt het huidige stelsel aanpassingen van het pensioen aan bijvoorbeeld de hoge inflatie lastig. Tot slot is er, doordat nu sprake is van één gemeenschappelijke pensioenpot, vaak onduidelijkheid over wie aanspraak maakt op welk deel van de totale pensioenpot (het belang van gepensioneerden: ‘waarom wordt mijn pensioen niet verhoogd, er zit toch genoeg in de pot?’ versus het belang van (nog) niet-gepensioneerden: ‘blijft er door een verhoging nú nog wel genoeg over voor mijn pensioen later?’). Om deze kwetsbaarheden zoveel mogelijk weg te nemen, zijn er een aantal wijzigingen voorgesteld die samen het nieuwe pensioenstelsel zullen vormen. De belangrijkste wijzigingen zullen wij hier bespreken.
Wat verandert er?
Waar er nu nog sprake is van één grote pensioenpot, zal onder het nieuwe pensioenstelsel iedere deelnemer een eigen pensioenvermogen opbouwen. Dit heeft een aantal gevolgen:
- Er worden geen beloftes meer gedaan over de toekomstige pensioenuitkering, omdat dit afhankelijk is van het uiteindelijke pensioenvermogen van de deelnemer;
- Er zal geen discussie meer bestaan over wie aanspraak maakt op welk deel van de pensioenpot, omdat iedereen zijn eigen pensioenpot zal hebben;
- Doordat iedereen een eigen pensioenpot heeft, zijn de uitkeringen flexibeler en beter aan te passen aan de actuele economische situatie;
- De persoonlijke pensioenpot maakt het makkelijker om op basis van de leeftijd van de deelnemer een beleggingstactiek te kiezen (het zogenaamde life-cycle beleggen: hoe ouder de deelnemer, des te minder beleggingsrisico zal worden genomen);
- Het uiteindelijke pensioen is één op één gekoppeld aan de betaalde premies en de behaalde beleggingsresultaten, waardoor geen sprake meer zal zijn voor een te laag pensioen ten opzichte van de betaalde pensioenpremie.
Een tweede grote wijziging is de mogelijkheid om bij aanvang van het pensioen eenmalig een bedrag van maximaal 10% van het opgebouwde pensioenkapitaal op te nemen. Dit bedrag kan vrij worden besteed (denk aan het aflossen van de hypotheek, regelen van zorgvoorzieningen of een grote reis). Door de opname zal het later te ontvangen maandelijkse pensioen natuurlijk wel lager komen te liggen, doordat het pensioenkapitaal kleiner is geworden. Of een eenmalige hogere pensioenuitkering bij aanvang financieel/fiscaal gunstig is, zal per individu verschillen. Bij het maken van de keuze, is inzicht in het persoonlijke financiële plaatje van belang. Daarbij kan een financiële planning veel duidelijkheid verschaffen.
Wat verandert er niet?
Uitgangspunt van het nieuwe pensioenstelsel blijft een levenslang ouderdomspensioen, waarvoor de risico’s gemeenschappelijk worden gedragen. Ook de verplichte pensioendeelname bij bedrijfstakpensioenfondsen zal blijven bestaan.
Wanneer wordt het nieuwe stelsel ingevoerd?
Zoals het er nu naar uitziet zal het nieuwe pensioenstelsel per 1 januari 2023 in werking treden. Werkgevers, werknemers en pensioenuitvoerders hebben vervolgens tot 1 januari 2027 de tijd om de benodigde aanpassingen door te voeren.
Die tijd zal in sommige gevallen nodig zijn. Het wijzigingen van arbeidsvoorwaarden is een proces wat met de nodige zorgvuldigheid én afstemming met de werknemers zal moeten plaatsvinden. Zo kan de overgang van het oude naar het nieuwe pensioenstelsel in bepaalde gevallen nadelig zijn voor bijvoorbeeld werknemers die halverwege hun werkzame leven zijn. Voor deze mensen zal door het pensioenfonds of de werkgever compensatie moeten worden geboden.
Tot slot
Hoewel het pensioenakkoord op dit moment concrete vormen heeft aangenomen, gaat het deels om een wetsvoorstel dat nog ter beoordeling bij de Tweede Kamer ligt. Pas als de Tweede en de Eerste Kamer met het voorstel hebben ingestemd, zal het nieuwe pensioenstelsel zoals hierboven besproken definitief werkelijkheid worden.
Geschreven naar de stand van zaken op 10 juni 2022